Taighde

Na Nithe a nDíreoimid Orthu

Beidh gníomhaíochtaí Acclimatize dírithe, i dtosach báire, ar theagmháil a dhéanamh leis na geallsealbhóirí áitiúla d’fhonn bonn fianaise nua eimpíreach a cheapadh agus a chur ar fáil trí úsáid a bhaint as teicníochtaí eolaíochta comhlántacha ceannródaíocha in Éirinn agus sa Bhreatain Bheag. Is é a bheidh sa chéad toradh a éireoidh as sin ná bonn fianaise láidir a úsáidfear chun múnlú nua réamh-mheastach a spreagadh a mhéid a bhaineann le spreagthóirí athraithe aeráide i dtaca le húsáid inbhuanaithe uiscí snámha cósta agus, b’fhéidir, i dtaca le huiscí saothraithe sliogéisc.

Díreoidh Acclimatize ar uiscí snámha atá ainmnithe agus atá ‘i mbaol’ in dhá thimpeallacht chomhlántacha: timpeallacht mhórscála uirbeach agus timpeallacht talmhaíochta tuaithe. Is é atá sa timpeallacht mhórscála uirbeach ná uiscí snámha ‘i mbaol’ i mBá Bhaile Átha Cliath (tránna Dhumhach Thrá, Mhuirfean agus Chnocán Doirinne) agus is é atá sa timpeallacht talmhaíochta tuaithe a ndíreofar uirthi sa Bhreatain Bheag ná na 5 phríomh-uisce snámha ‘i mbaol’ sa Bhreatain Bheag, is é sin le rá, Wiseman’s Bridge (Pembrokeshire), Newquay North agus Aberystwyth South (Ceredigion, Aberdyfi (Gwynedd) agus Rhyl (Denbighshire). Imríonn rudaí dochracha éagsúla tionchar ar na huiscí snámha sna timpeallachtaí codarsnacha sin agus is cinnte go mbeidh éifeachtaí éagsúla iontu de bharr an athraithe aeráide.

Tá tacaíocht láidir ann d’oibríocht Acclimatize i measc na n-údarás áitiúil agus, chomh maith leis sin, i measc na ngníomhaireachtaí náisiúnta, in Éirinn agus sa Bhreatain Bheag agus tá páirt ghníomhach á glacadh acu inti. I measc na n-údarás agus na ngníomhaireachtaí sin, áirítear an Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil, Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath, Comhairle Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin, Comhairle Contae Fhine Gall, Natural Resources Wales agus an Wales Heads of Environmental Health Group a dhéanann ionadaíocht thar ceann 22 údarás áitiúla de chuid na Breataine Bige agus thar ceann na nÚdarás Sláinte Calafoirt.

Ag an gcéim seo, tá an rogha a dhéantar maidir le cúinsí athraithe aeráide amach anseo thar a bheith tábhachtach agus beidh dlúthchomhar leis na pobail iomchuí beartais sa dá náisiún ina shaintréith den ábhar seo. Bainfear úsáid as an mbonn fianaise agus as réamh-mheastacháin aeráide i gcur chuige nuálach múnlúcháin chun ráitis tionchair a cheapadh do gach limistéar uisce snámha ‘i mbaol’ sa dá limistéar staidéir. Mar bhuntaca leis sin, déanfar cáilíocht uisce a mhúnlú go háitiúil de réir chainníochtú nua na bhfloscaí truailleán a imríonn tionchar ar úsáid inbhuanaithe uiscí cósta. Is féidir úsáid a bhaint ansin as na ráitis ar thionchar ionchasach ag gach ionad uisce snámha chun straitéisí feabhais inbhuanaithe a cheapadh, más cuí, d’fhonn a chinntiú go leanfar de na huiscí cósta ‘i mbaol’ seo a úsáid mar acmhainn le linn na tréimhse dúshlánaí athraithe aeráide a bhfuiltear ag súil léi suas go dtí an bhliain 2100.

An gá leis an Oibríocht

Táthar ag tuar gurb é a leanfaidh as athrú aeráide ná méadú ar an líon teagmhas drochaimsire agus, go háirithe, ar an líon stoirmeacha in Iarthuaisceart na hEorpa, lena n-áirítear Muir Éireann. Beidh tionchair dhiúltacha aige sin ar cháilíocht uisce cósta sa tréimhse suas go dtí an bhliain 2100, rud a bheidh ina bhagairt ar úsáid inbhuanaithe uiscí cósta ar cuid de bhonn eacnamaíochta thionscail na turasóireachta cósta agus an tsaothraithe sliogéisc iad sna limistéir choinbhéirseachta.

De ghnáth, próiseas casta a bhíonn i gceist le feabhsú uiscí snámha nó ní féidir an feabhsú sin a dhéanamh ar chor ar bith, mar gheall ar easpa eolais faoi na sruthanna truaillithe is cúis le neamh-chomhlíonadh. Cé go mbíonn údaráis áitiúla in ann na huiscí snámha lena mbaineann fadhb a shainaithint go héasca mar chuid dá bprótacail faireacháin le linn an tséasúir snámha, is minic nach mbíonn na hacmhainní ná an t-eolas teicniúil acu chun foinsí an truaillithe a shainaithint ná a chainníochtú, rud atá níos tábhachtaí ná aon ní eile.

Imríonn dálaí aimsire tionchar mór ar cháilíocht uisce snámha, go háirithe báisteach agus grianradaíocht. Beidh tionchar ag athrú aeráide ar mhéid, ar dhéine agus ar thráthú na frasaíochta agus, dá bhrí sin, beidh tionchair shuntasacha ar cháilíocht an uisce snámha sa todhchaí agus, dá bharr sin, ar gheilleagair áitiúla a bhíonn ag brath ar cháilíocht shármhaith uisce snámha le haghaidh gníomhaíochtaí a bhaineann le turasóireacht agus leis an ngeilleagar muirí. Ina theannta sin, beidh tionchar ag athrú aeráide ar uiscí snámha ar bhealaí eile, de réir fhoinse an truaillithe. Dá bhrí sin, cuireann an easpa eolais réamhráite i dtaca le sruthanna is cúis le truailliú bac mór ar an gcumas chun éifeachtaí sonracha an athraithe aeráide ar limistéar uisce snámha ar leith a réamh-mheas. Ar an ábhar sin, tá promhadh aeráide i leith cinntí rialála agus bonneagair a bhaineann le cáilíocht uisce snámha ina dhúshlán beartais ar ina leith atá géarghá leis an mbonn fianaise a sholáthrófar mar thoradh ar Acclimatize.

Na hathruithe atá á lorg mar thoradh ar an oibríocht:

  • Úsáid inbhuanaithe na n-uiscí ‘i mbaol’ a bhaint amach le linn ré dhúshlánach an athraithe aeráide atá ina bhagairt eiseach ar phobail chósta sa chrios coinbhéirseachta atá faoi mhíbhuntáiste cheana féin.
  • Na príomhbhrúnna truaillithe ar uiscí snámha i suíomhanna uirbeacha agus tuaithe a shainaithint.
  • Sainiú a dhéanamh ar leochaileacht na n-uiscí snámha lena mbaineann i leith éifeachtaí an athraithe aeráide agus, ar an dóigh sin, na bearnaí sa bhonn fianaise ó thaobh beartais de atá ann faoi láthair a líonadh, is é sin, na bearnaí a bhfuiltear ag féachaint le haghaidh a thabhairt orthu trí Chlár Comhair Chríochaigh na hÉireann-na Breataine Bige.
  • Modhanna praiticiúla bainistíochta a fhorbairt, lena n-áirítear uirlisí réamh-mheastacha fíorama cliste as a leanfaidh feabhsú na timpeallachta muirí agus cosaint na sláinte poiblí.
  • Uirlisí a fhorbairt chun íoslaghdú a dhéanamh ar an tionchar ar Mhuir Éireann, ar an riosca do Mhuir Éireann agus ar leochaileacht Mhuir Éireann mar gheall ar athrú aeráide, go háirithe i ndáil le huiscí snámha ar leith agus pobail chósta ghaolmhara.
  • Gníomhú mar ardán chun eolas faoi rioscaí agus faoi dheiseanna a éiríonn as athrú aeráide a chomhroinnt i measc na ngeallsealbhóirí in Éirinn agus sa Bhreatain Bheag.

Torthaí

Rachaidh torthaí thionscadal Acclimatize go mór chun tairbhe don tsláinte phoiblí, do na geilleagair áitiúla agus do na héiceachórais sna limistéir uisce snámha lena mbaineann.  Dá bhrí sin, rannchuidíonn an oibríocht seo le caomhnú agus le feabhsú na timpeallachta muirí agus cósta ionas go mbeidh na glúnta a bheidh ann amach anseo in ann sult a bhaint aisti d’ainneoin thionchair mhéadaitheacha an athraithe aeráide.

X

This project has been part funded by the ERDF though the Ireland Wales Programme 2014 -2020.
www.irelandwales.eu