Taighde

Tá taighdeoirí in Éirinn (An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath) agus sa Bhreatain Bheag (Ollscoil Aberystwth)i mbun oibre ar an tionscadal Acclimatize. An aidhm atá againn ná fáil amach conas a éiríonn uiscí cois farraige truaillithe i mbealach a d’fhéadfadh cur isteach ar shláinte phoiblí, agus eolas a fháil maidir leis an tionchar a d’fhéadfadh a bheith ann ó hathrú aeráide ar cháilíocht na n-uiscí seo sa todhchaí. Tá an tionscadal Acclimatize á pháirtmhaoiniú ag Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa trí Chlár na hÉireann-na Breataine Bige 2014 – 2020. Cuireadh tús le Acclimatize i Feabhra 2017 agus cuirfear deireadh leis in 2023.

Cé atá mar chomhpháirtithe againn?

Na comhpháirtithe atá againn in Éirinn ná Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath, Comhairle Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin, Comhairle Contae Fhine Gall, An Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil, Uisce Éireann, An Chomhpháirtíocht Bithsféir Chuan Bhaile Átha Cliath agus Uiscebhealaí Éireann.

Na comhpháirtithe atá againn sa Bhreatain Bheag ná Dŵr Cymru Welsh Water, Natural Resources Wales agus ionadaithe ó Rialtas Áitiúil na Breataine Bige (Cyngor Sir Ynys Môn/Comhairle Contae Oileáin Anglesey, Comhairle Pobail Llanbadrig, Comhairle Contae Cyngor Sir Ceredigion, Comhairle Contae Cyngor Sir Penfro/Pembrokeshire) Llywodraeth Rialtas Cymru/ na Breataine Bige agus eagraíochtaí neamhrialtasacha ábhartha (tríd an gComhpháirtíocht Uisce agus Sláinte don Bhreatain Bheag (An Grúpa Uiscí Snámha)).

Cén fáth a bhfuil suim againn i gcáilíocht uisce snámha?

Tá tábhacht le huisce sáile gar don chósta. Ní hamháin gur áis é le sult a bhaint as snámh agus spóirt uisce, is féidir éisc, sliogéisc agus feamainn inite a fháil ann freisin. Má éiríonn an t-uisce sáile cósta seo truaillithe le hábhar faecach ó chamras nó le hábhar faecach ó ainmhithe (d’fhéadfadh sin a bheith ó bheostoc atá gar d’abhainn a théann isteach san fharraige, nó ó fhaoileáin nó madraí ar an trá féin), d’fhéadfadh leibhéil na mbaictéar díobhálach agus víreas in uisce snámha a mhéadú agus a bheith dainséarach do shláinte an duine. Nuair a bhraitear leibhéil tairsí áirithe de tháscaire baictéar faecach san uisce snámha, d’fhéadfadh tránna dúnadh agus chuirfeadh sé sin isteach ar thurasóireacht agus ar gheilleagair áitiúla cósta.

Leis an tionscadal Acclimatize, aimsítear foinsí truaillithe agus déantar a dtionchair a thuar trí úsáid a bhaint as samhaltú agus tomhais fíor-ama chun an méid a chuireann gach ceann de na foinsí seo le leibhéil truaillithe iomlána a dhéanamh amach. Cabhraíonn sé seo linn tuiscint níos fearr a bheith againn ar an áit agus ar an bhfáth a dtarlaíonn an truailliú ar dtús agus oibriú amach conas is féidir é a laghdú nó stop a chur leis. Léiríodh go gcuireann an comhbhall tuair, a bhí an WHO ina cheannródaí air agus a cuireadh isteach i rialacháin an AE agus na Ríochta Aontaithe, feabhas ar chomhlíonadh uiscí snámha ainmnithe.

Chomh maith leis sin, déanfaidh an tionscadal Acclimatize anailís ar thionchair an athraithe aeráide i gcásanna éagsúla chun an éifeacht ar cháilíocht uisce miocróbach agus an baol sláinte a chinneadh. Amach anseo, táimid ag súil go mbeidh tionchar ag athrú aeráide ar an mbáisteach i dtimpeallacht Mhuir Éireann, athróidh sé sin rith báistí isteach san fharraige agus d’fhéadfadh rioscaí truaillithe athrú. Léiríonn samhaltú tosaigh sa réimse seo go bhfuil seans go dtiocfadh feabhas ar cháilíocht uisce le linn an tséasúir snámha sa samhradh.

Cén fáth a bhfuil an staidéar á dhéanamh againn?

Tá Acclimatize ag díriú ar uiscí snámha atá ainmnithe agus atá ‘i mbaol’ in dhá thimpeallacht chomhlántacha: timpeallacht mhórscála uirbeach agus timpeallacht talmhaíochta tuaithe. Is é atá sa timpeallacht mhórscála uirbeach ná uiscí snámha ‘i mbaol’ i mBá Bhaile Átha Cliath (tránna Dhumhach Thrá, Mhuirfean agus Chnocán Doirinne) agus ar Dhomhnach Bat agus Phort Reachrann i dtuaisceart chontae Átha Cliath. Tá an timpeallacht talmhaíochta tuaithe sa Bhreatain Bheag ag díriú ar na príomh-uiscí snámha ‘i mbaol’ sa Bhreatain Bheag; Cemaes in Anglesey, Traeth y Dolau/Cé Thuaidh Nua agus Traeth Gwyn in Ceredigion agus Nolton Haven in Pembrokeshire. Bíonn tionchar ag rudaí éagsúla ar na dobharcheantair agus ar na huiscí snámha sna timpeallachtaí codarsnacha sin agus is mó seans go mbeidh éifeachtaí éagsúla iontu de bharr an athraithe aeráide.

Conas atá an staidéar á dhéanamh againn?

Tá meascán de shaothar allamuigh fairsinge, d’anailísiú saotharlainne agus d’fhaireachán comhshaoil, paraiméadair uisce-thomhas agus mheitéareolaíochta san áireamh. Tá faisnéis á bhailiú againn ar an dóigh seo agus á cur le heolas atá ann ar chúrsaí abhann, ar aimsir agus ar thuartha aeráide chun samhlacha ar ríomhaire a thiomsú.

Sa ghearrthréimhse, is féidir linn na samhlacha seo a úsáid chun an baol atá ann do na huiscí snámha a fháil amach. Tá tuartha fadtéarmacha suas go dtí deireadh an chéid á thiomsú againn agus athrú aeráide curtha san áireamh. Beidh an fhaisnéis seo ina cabhair do lucht déanta beartas agus d’údaráis áitiúla chun cosaint a thabhairt do na háiseanna agus na hacmhainní luachmhara a chuireann uiscí snámha ar fáil.

Torthaí

TRachaidh torthaí thionscadal Acclimatize go mór chun tairbhe don tsláinte phoiblí, do na geilleagair áitiúla agus do na héiceachórais sna limistéir uisce snámha lena mbaineann. Dá bhrí sin, rannchuidíonn an tionscadal seo le caomhnú agus le feabhsú na timpeallachta muirí agus cósta ionas go mbeidh na glúnta a bheidh ann amach anseo in ann sult a bhaint aisti d’ainneoin thionchair mhéadaitheacha an athraithe aeráide.

Ár bhfreagairt ar an bpaindéim Covid-19

MaÓ Mhí an Márta 2020 tá an tionscadal Acclimatize tar éis dul i dtaithí ar na hathruithe atá tarlaithe de thoradh na paindéime Covid-19. Cé go bhfuil tionchar sealadach tagtha ar sholáthar roinnt phacáistí oibre, cuireadh an tionscadal in oiriúint chun pacáistí oibre eile a sholáthar roimh an sprioc. Táimid in ann leanúint ar aghaidh le roinnt obair allamuigh agus saotharlainne ar acmhainn teoranta chun cinntiú go gcloítear le riachtanais maidir le scaradh fisiciúil. Tá cruinnithe ar siúl ar líne anois.

Faireachas ar SARS-CoV-2 i gCamras

I Mí na Bealtaine 2020, bhronn Fondúireacht Eolaíochta Éireann maoiniú ar an bhfoireann i gColáiste Ollscoile, Bhaile Átha Cliath faoin nGlao Maoinithe mar Fhreagairt Thapa ar Covid-19 chun staidéar a dhéanamh ar SARS-CoV-2 i gcamras agus i limistéir uisce a bhfuil camras iontu.

Bhí tús tapa leis an tionscadal ag teastáil agus, le cead ó Chlár na hÉireann-na Breataine Bige, bhí taighdeoirí ar an tionscadal Acclimatize in ann páirt a ghlacadh i soláthar an tionscadail thábhachtaigh seo.

Tá an obair seo an-chosúil le Pacáiste Oibre 4 Acclimatize (Rianú Foinsí Miocróbacha) agus, mar sin, ní hamháin go bhfuil an faireachas ar SARS-CoV-2 i gcamras ina bhuntáiste don tionscadal Acclimatize, is féidir leis oibriú mar chóras luathrabhaidh d’ionfhabhtuithe a d’fhéadfadh teacht ina dhiaidh sin. Ina theannta sin, leis an obair seo cuirtear fianaise ar fáil mar gheall ar na rioscaí sláinte atá ann d’oibrithe in ionad cóireála camrais agus don phobal má bhíonn teagmháil acu le limistéir uisce a bhfuil camras iontu. Roinneadh sonraí an staidéir seo ón bhfoireann i gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath le Foireann Náisiúnta Éigeandála Sláinte Poiblí (NPHET) in Éirinn agus leis an nGrúpa Comhairleach Eolaíochta le haghaidh Éigeandála (SAGE) sa Ríocht Aontaithe. Léiríonn sé sin an luach atá le hobair thrasteorann Acclimatize agus tábhacht na hoibre don dá náisiún.

X

This project has been part funded by the ERDF though the Ireland Wales Programme 2014 -2020.
www.irelandwales.eu